VN
CN
RU
JP
KR
Chúng ta từng tin rằng người ít nói thì hiền, người hiền lành thì tự nhiên có đạo đức. Một niềm tin dễ chịu và cũng dễ sai. Bởi giữa IM LẶNG, HIỀN LÀNH và ĐẠO ĐỨC là ba thế giới rất khác nhau, nhưng lại thường bị ép chung vào một chiếc hộp mang tên “người tốt”.
NGƯỜI ÍT NÓI CHƯA CHẮC ĐÃ HIỀN
Có người im lặng vì sâu sắc, nhưng cũng có người im lặng vì cạn. Có người giữ lời vì lòng lành, nhưng cũng có người giữ lời vì toan tính. Sự im lặng đôi khi là điềm tĩnh, nhưng cũng có khi là lẩn tránh.
Ta nhìn thấy mặt hồ phẳng lặng nhưng không thấy những dòng ngầm dưới đáy. Sự ít lời cũng vậy - nó không đo được bản chất, chỉ đo được mức độ một người chọn đứng ngoài hay tham dự vào đời sống của chính mình.
Trong đạo học cổ, có chữ THANH: Tĩnh, Hư, An, Nhẫn, Hòa.
Một người “có THANH” im lặng vì tự tại. Một người thiếu nội lực im lặng vì né tránh. Cùng là yên lặng, nhưng một bên là bình an, một bên là trống rỗng.
Nhầm lẫn thứ hai còn sâu hơn: TƯỞNG RẰNG HIỀN LÀ ĐẠO ĐỨC
HIỀN là tính khí; ĐẠO ĐỨC là lựa chọn. Hiền khiến người khác dễ chịu; đạo đức khiến thế giới tốt lên. Người hiền thường tránh sóng gió; người có đạo đức lại buộc phải đối diện.
Trong tư tưởng phương Đông, đạo đức gắn với TRÍ – TÂM – DŨNG:
Thiếu TRÍ, người hiền dễ bị dẫn dắt. Thiếu TÂM, người hiền chỉ hiền với riêng mình. Thiếu DŨNG, người hiền đứng nhìn sự thật bị tổn thương.
Vậy là ta gặp những người cả đời không làm ai buồn, nhưng cũng không dám bảo vệ ai. Những người không hại ai, nhưng cũng không giúp được ai.
Những người mềm như chiếc lá: đẹp, nhưng mỏng manh, dễ bị cuốn đi bởi bất kỳ cơn gió lợi ích nào. Đạo học gọi đó là V.M.T. (Vọng – Mê – Tỉnh).
Người hiền lành thường dừng ở “Mê”: sợ va chạm, sợ mất lòng, sợ sóng gió.
Người đạo đức bước sang “Tỉnh”: biết điều đúng và biết rằng cái giá của đúng đôi khi rất đắt. Nhưng họ vẫn chọn.
Đạo đức, ở tầng sâu, không nằm trong nụ cười hiền hay giọng nói nhỏ nhẹ. Nó nằm trong thái độ. Nằm trong lựa chọn. Nằm trong khả năng đối diện với sự thật ngay cả khi điều đó làm ta bị mất lòng người khác.
Người xưa có thêm bộ “P.H.P.” (Pháp – Hành - Phản)
PHÁP: biết điều đúng. HÀNH: làm điều đúng. PHẢN: soi lại mình mỗi ngày để không rơi khỏi điều đúng.
Người hiền có thể dừng ở “Pháp”. Người đạo đức phải đi đến “Hành”. Người có trí thì không quên “Phản”.
Im lặng chỉ giúp ta yên thân. Hiền lành chỉ giúp ta sống dễ. Còn ĐẠO ĐỨC, giữ ta không ngoảnh mặt với chính mình.
Và rồi, khi đứng trước ba lựa chọn ấy, ta chợt nhận ra câu hỏi thật sự rất giản dị: ta muốn điều dễ chịu… hay điều đúng?
Hiền lành luôn đẹp, nhưng nếu chỉ dừng ở sự mềm ấy mà không đi thêm vào hành xử, cái đẹp ấy dễ tan trong những điều ta né tránh. Có người hiền chỉ mong một đời bình yên, điều đó không sai. Chỉ là đôi khi, chính sự bình yên ấy khiến ta lặng im trước điều lẽ ra nên giữ.
Đạo đức không cần lớn tiếng. Nó chỉ nhắc ta khẽ khàng: đừng rời khỏi điều mình biết là đúng, dù chỉ trong một khoảnh khắc.
Chừng ấy thôi, lòng đã đủ an.
